તાજેતરમાં જ આઈપીએલ (IPL) ની સીઝન પૂર્ણ થઈ છે અને દેશભરમાં વિજેતા ટીમની જીતનો જોશભર્યો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. રમતને રમત તરીકે માણવી ચોક્કસપણે આવકારદાયક છે, પરંતુ આ ભવ્યતાની પાછળ દેશની એક એવી ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે જે દરેક નાગરિકને વિચારવા મજબૂર કરે તેવી છે. એક તરફ ક્રિકેટનો અબજો રૂપિયાનો કારોબાર થઈ રહ્યો છે, તો બીજી તરફ કરોડો ભારતીયોના જીવન સાથે જોડાયેલું આરોગ્ય ક્ષેત્ર (હેલ્થકેર) આજે પણ અત્યંત દયનીય સ્થિતિમાં છે. આપણે ટીવી સ્ક્રીન સામે બેસીને જે ટીમોની જીત પર ખુશ થઈ રહ્યા છીએ, તેની પાછળ ખરી કમાણી કોર્પોરેટ કંપનીઓ અને ક્રિકેટ બોર્ડ કરી રહ્યું છે. દેશની આશરે ૧૪૦ કરોડની વસ્તી માટે સમગ્ર હેલ્થકેરનું વાર્ષિક બજેટ માત્ર ₹૧ લાખ કરોડની આસપાસ છે, જેની સામે માત્ર એક આઈપીએલનું જ આખું ઈકોસિસ્ટમ ₹૭૬,૧૦૦ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે. આ આર્થિક અસમાનતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય કે, બીસીસીઆઈએ (BCCI) માત્ર ટેલિવિઝન પ્રસારણના અધિકારો વેચીને જ ₹૪૮,૦૦૦ કરોડની ધરખમ આવક મેળવી લીધી છે.
વિકાસના તમામ મોટા દાવાઓ વચ્ચે હેલ્થકેર બજેટની બાબતમાં ભારત પોતાના નાના અને આર્થિક રીતે નબળા પાડોશી દેશો કરતાં પણ ઘણું પાછળ છે. ભારત સરકાર પોતાની જીડીપી (GDP) ના માત્ર ૨% જેટલો નજીવો હિસ્સો સ્વાસ્થ્ય પાછળ ખર્ચ કરે છે, જ્યારે શ્રીલંકા અને ભૂતાન જેવા પાડોશી દેશો પણ તેમની જીડીપીના ૩% થી ૫% સુધીનો ભાગ આરોગ્ય સેવાઓ પાછળ વાપરે છે. આની સરખામણીએ પશ્ચિમી અને યુરોપિયન દેશો તેમજ અમેરિકા પોતાના નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય માટે જીડીપીના ૫% થી ૧૨% સુધીનું મોટું બજેટ ફાળવે છે. સરકારી સ્તરે અપાતી આ ઓછી પ્રાથમિકતાનું પરિણામ દેશની ગરીબ અને સામાન્ય જનતાએ પોતાના જીવ ગુમાવીને ભોગવવું પડે છે. સરકારી આંકડાઓ અને અહેવાલો અનુસાર, ભારતમાં દર વર્ષે ૧૬ લાખ લોકો માત્ર નબળી ગુણવત્તાવાળી સારવારને કારણે મૃત્યુ પામે છે, જ્યારે ૯ લાખ લોકો એવા છે જેમને સમયસર યોગ્ય તબીબી સુવિધાઓ જ નસીબ થતી નથી.
દેશના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની સ્થિતિ આજે પણ અત્યંત કરુણ છે. અવારનવાર એવા hૃદયદ્રાવક કિસ્સાઓ અને વીડિયો સામે આવે છે, જેમાં ગામડામાં કોઈ બાળક કે વ્યક્તિ ગંભીર બીમાર હોય પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે પ્રાથમિક હોસ્પિટલ પણ હોતી નથી. પૂરતી સુવિધાઓ અને વાહનોના અભાવે દર્દીને શહેરની હોસ્પિટલ સુધી લઈ જતાં-જતાં રસ્તામાં જ તેનો જીવ ચાલ્યો જાય છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં સારવાર માટે લાઈનોમાં ઊભા રહેતા ગરીબોને આજે પણ યોગ્ય સુવિધાઓ મળતી નથી. દેશની આઝાદીના ૭૫ વર્ષથી વધુ સમય પછી પણ જો આપણે નાગરિકોને પીવાનું શુદ્ધ પાણી, પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણ જેવી પાયાની જરૂરિયાતો પૂરી ન પાડી શકતા હોઈએ, તો એક રાષ્ટ્ર તરીકે આ આપણા માટે ખૂબ જ ગંભીર અને ચિંતાજનક બાબત છે.
આઈપીએલમાં કોઈ ટીમ જીતશે કે હારશે, તે માત્ર એક રમત છે અને તેને માત્ર મનોરંજન પૂરતી જ સીમિત રાખવી જોઈએ. સ્ટેડિયમમાં ટ્રોફી જીતવી એ દેશની વાસ્તવિક પ્રગતિ નથી. ભારત સાચા અર્થમાં ત્યારે જ વિજેતા બનશે જ્યારે દેશના દરેક છેવાડાના નાગરિકને પીવાનું શુદ્ધ પાણી, શ્રેષ્ઠ સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ સમાન રીતે મળશે. સાચો વિજય ક્રિકેટના કરોડોના આંકડાઓમાં નહીં, પણ દેશના સામાન્ય માનવીના સુરક્ષિત અને સ્વસ્થ ભવિષ્યમાં છે.
