કોઈપણ જીવંત લોકશાહીનું હૃદય તેના નાગરિકોના મતાધિકાર અને બંધારણીય અવાજમાં ધબકે છે. જોકે, તાજેતરમાં એસઆઈઆર (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને દેશભરમાં જે અસંતોષ અને રોષનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે, તે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. મોટા પાયે માન્ય મતદારોના નામ યાદીમાંથી ગાયબ થઈ જવાના આક્ષેપો માત્ર વહીવટી ક્ષતિ નથી, પરંતુ તે દેશના નાગરિકોના પાયાના અધિકાર પર સીધો પ્રહાર છે. સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે ચૂંટણી પંચ જેવી સ્વાયત્ત અને બંધારણીય સંસ્થાની ભૂમિકા સામે આંગળીઓ ચીંધાઈ રહી છે.
જ્યારે ચૂંટણી પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરતી સંસ્થાની કાર્યશૈલી બંધારણની મૂળ ભાવના વિરુદ્ધ હોવાના આક્ષેપો થાય, ત્યારે સમગ્ર લોકતાંત્રિક માળખું શંકાના દાયરામાં આવી જાય છે. બંધારણ દરેક નાગરિકને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ અને અસંમતિ દર્શાવવાનો અબાધિત અધિકાર આપે છે. દેશભરમાં અને ખાસ કરીને રાજધાની દિલ્હીમાં આ મુદ્દે ચાલી રહેલા દેખાવો શાંતિપૂર્ણ હોવા છતાં, શાસન દ્વારા તેને કચડી નાખવાનો જે પ્રયાસ થયો તે આઘાતજનક છે.
૧૦ ઓક્ટોબરના રોજ યોજાયેલા શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શનને ડામવા માટે સમગ્ર દિલ્હીને છાવણીમાં ફેરવી દેવામાં આવી. ટ્રેનો અટકાવી દેવી, મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરવા અને કર્ફ્યુ જેવી સ્થિતિ ઊભી કરવી એ કોઈ પરિપક્વ લોકશાહીની નિશાની નથી. એટલું જ નહીં, અગ્રણી રાજકીય અને સામાજિક આગેવાનોની અટકાયત કરવામાં આવી, અને અવાજ ઉઠાવનારાઓ સાથે કડકાઈભર્યો વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો. આ માહોલ વચ્ચે મીડિયાકર્મીઓની પણ અટકાયત કરવી એ સીધેસીધું અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય પર તરાપ મારવા સમાન છે.
લોકશાહીમાં જનતાને પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરવાનો, સરકારની ભૂલો દર્શાવવાનો અને શાસકોને જાગૃત કરવાનો પૂર્ણ અધિકાર છે. અસંમતિના અવાજને દબાવીને કે પાબંદીઓ લગાવીને શાસન લાંબો સમય ટકી શકતું નથી. ચૂંટણી પંચ જેવી સંસ્થા પરથી જનતાનો ભરોસો ડગમગી જાય તે એક અત્યંત ચિંતાજનક અને ભયાનક સ્થિતિ છે.
સરકારે પોતાની દમનકારી નીતિ પર પુનર્વિચાર કરવો જ પડશે. એસઆઈઆર પ્રક્રિયામાં થયેલી ગેરરીતિઓની તટસ્થ અને ઊંડી તપાસ થવી અનિવાર્ય છે. માન્ય મતદારોને તેમના હક્ક પાછા મળે અને આ સમગ્ર ગરબડ માટે જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કડક કાર્યવાહી થાય તે સમયની માંગ છે. લોકશાહીની મજબૂતી નાગરિકોના વિશ્વાસમાં રહેલી છે, વહીવટી બળપ્રયોગમાં નહીં.
