ન્યૂયોર્કના મેયર તરીકે ઝોહરાન મમદાનીની ચૂંટણી અંગેની ચર્ચાઓ હજુ શમી નહોતી, ત્યાં જ અમેરિકાની મધ્યસત્ર (મિડટર્મ) ચૂંટણીમાં અબ્દુલ રહેમાન મુહમ્મદ અલ-સૈયદની જીતે વધુ એક નવી ચર્ચા જગાવી છે. આ વિજયે અમેરિકામાં તો નવો દ્રષ્ટિકોણ ઊભો કર્યો જ છે, પરંતુ તેની અસર ભારતમાં પણ અનુભવાઈ રહી છે. આ બંને નેતાઓની જીત બાદ ભારતીય સોશિયલ મીડિયા પર વિવિધ ચર્ચા અને અભિપ્રાયનો દોર જોવા મળ્યો હતો.
અબ્દુલ રહેમાન અલ-સૈયદની મુસ્લિમ ઓળખ સ્પષ્ટ છે, જ્યારે ઝોહરાન મમદાનીની ઓળખ અંગે કેટલાક વર્ગોમાં થોડી અસમંજસ જોવા મળે છે; તેમ છતાં, બંનેને વ્યાપકપણે મુસ્લિમ નેતાઓ તરીકે જ જોવામાં આવે છે. અમેરિકાની આ ચૂંટણીમાં અન્ય ઘણા ઉમેદવારો પણ જીત્યા છે, પરંતુ અબ્દુલ રહેમાન અલ-સૈયદે ખાસ ધ્યાન ખેંચ્યું છે. તેનું એક કારણ એ પણ છે કે તેમના પત્ની ડૉ. સારાહ જુકાકુ ભારતના કર્ણાટક રાજ્યના ભટકલ શહેરના વતની છે.
આ નેતાઓ અને અન્ય મુસ્લિમ ઉમેદવારોની સફળતા મુસ્લિમ યુવાનો માટે અનેક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. અલબત્ત, તેમનું કાર્યક્ષેત્ર અમેરિકા છે અને ભારત સાથે તેમનો કોઈ સીધો સંબંધ નથી, પરંતુ આજના વૈશ્વિક ગામડા (ગ્લોબલ વિલેજ) સમાન યુગમાં અમેરિકા જેવા દૂરના દેશમાં બનતી ઘટનાઓ ભારતના જનજીવનના વિવિધ પાસાઓ પર પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ અસર કરી શકે છે. તેથી, તેમની ચૂંટણી જીતથી અહીં પણ રસ અને ચર્ચા જાગે તે સ્વાભાવિક છે.
આ લેખમાં આ જીતની વ્યાપક અસરો તપાસવાને બદલે આપણે એક મુખ્ય પ્રશ્ન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીશું: ઝોહરાન મમદાની અને અબ્દુલ રહેમાન અલ-સૈયદની સફળતામાંથી ભારતીય મુસ્લિમો કયા પાઠ શીખી શકે છે? ઘણા ચિંતકો આ વિષય પર મંથન કરીને પોતાના વિચારો રજૂ કરી જ રહ્યા હશે. અહીં આપણે એવા કેટલાક મહત્ત્વના બોધપાઠ રજૂ કરીએ છીએ જેના પર ભારતીય મુસ્લિમ સમાજે ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવાની જરૂર છે.
પહેલો પાઠ: કપરા સમયમાં પોતાની ઓળખ જાળવી રાખીને આગળ વધવું
અબ્દુલ રહેમાન અલ-સૈયદ અને ઝોહરાન મમદાની બંનેએ એવા વાતાવરણમાં સફળતા મેળવી છે જ્યાં અમેરિકામાં ઇસ્લામોફોબિયા (ઇસ્લામ પ્રત્યેનો ભય અને પૂર્વગ્રહ) ની યાદો હજુ ભૂંસાઈ નથી. ૯/૧૧ ના હુમલા બાદ અમેરિકન સંસ્થાઓ અને સમાજના વિવિધ વર્ગોમાં ઉદ્ભવેલી ઇસ્લામોફોબિયાની લહેર માત્ર અમેરિકા પૂરતી સીમિત નહોતી; તેની અસર સમગ્ર વિશ્વમાં અનુભવાઈ હતી અને તેના પ્રભાવને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થતાં હજુ સમય લાગશે. એ સમયગાળાને નજરે જોનાર અને તેના પરિણામો ભોગવનાર પેઢી આજે પણ હયાત છે.
આવા વિકટ સંજોગો છતાં, બંને નેતાઓએ પોતાની મુસ્લિમ ઓળખ અકબંધ રાખી, અમેરિકન સમાજમાં પોતાનું સ્થાન જમાવ્યું, પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી અને જનતાનો વિશ્વાસ જીત્યો.
ભારત પણ હાલમાં એવા તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે જ્યાં વિવિધ સ્વરૂપે ઇસ્લામોફોબિયા જોવા મળે છે. મીડિયાનો એક વર્ગ અને વિવિધ સંગઠનો પોતાના રાજકીય સ્વાર્થ ખાતર ઇસ્લામ અને મુસ્લિમો વિરુદ્ધ નફરતનું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો અને દુષ્પ્રચાર ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આવા સંજોગોમાં શું આપણે નિરાશ થઈ જવું જોઈએ?
ઝોહરાન મમદાની અને અબ્દુલ રહેમાન અલ-સૈયદની સફળતા નિરાશાને બદલે હિંમત, આત્મવિશ્વાસ અને સતત સંઘર્ષનો સંદેશ આપે છે. તેમની જીત આપણને શીખવે છે કે ઇસ્લામોફોબિયા દ્વારા ઊભું કરાયેલું વાતાવરણ કાયમી હોતું નથી. નફરત પર આધારિત રાજનીતિ લોકોની આર્થિક સમસ્યા હલ કરી શકતી નથી. તે લોકોના વીજળીના બિલ ભરી શકતી નથી, પેટ્રોલના વધતા ભાવનો બોજ ઘટાડી શકતી નથી, તેમના બાળકોની શાળાની ફી ભરી શકતી નથી કે હોસ્પિટલના ખર્ચને પહોંચી વળી શકતી નથી. સામાન્ય જનતાની વાસ્તવિક સમસ્યાઓનું સમાધાન માત્ર સુશાસન, જવાબદાર નેતૃત્વ અને નક્કર જનસેવા દ્વારા જ લાવી શકાય છે.
બીજો પાઠ: સેવા દ્વારા જનતા સાથે મજબૂત જોડાણ ઊભું કરવું
આ બંને નેતાઓની સફળતાનો બીજો મહત્ત્વનો પાઠ એ છે કે તેમણે સામાન્ય લોકો સાથે જોડાવા અને તેમનો વિશ્વાસ જીતવા માટે સતત કામ કર્યું. તેમણે જનતાની ચિંતાઓને સમજી, લોકોની વચ્ચે રહ્યા અને પોતાના આચરણ તથા કાર્યો દ્વારા સાબિત કર્યું કે તેમની રાજનીતિનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય માનવતાની સેવા કરવાનો છે.
સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે લોકો સુધી પહોંચવા માટે તેમણે પોતાની ઓળખ છુપાવી કે છોડી દીધી નહીં. તેના બદલે, પોતાની ઓળખ જાળવી રાખીને નક્કર કામગીરી દ્વારા પોતાની ક્ષમતા અને ઉપયોગીતા સિદ્ધ કરી.
આ જ સંદેશ આપણને ‘ખૈરે ઉમ્મત’ (સર્વશ્રેષ્ઠ સમુદાય) તરીકેની આપણી જવાબદારીઓનું સ્મરણ કરાવે છે. ભારતીય મુસ્લિમો માટે એ અત્યંત જરૂરી છે કે તેઓ જાહેર પ્રશ્નોમાં સક્રિય રસ લે, સામાન્ય લોકોની મુશ્કેલીઓ દૂર કરે અને તેમની સમસ્યાઓના ઉકેલમાં વ્યવહારુ ભૂમિકા ભજવે.
કમનસીબે, આપણા સમાજમાં ક્યારેક પ્રચાર ઝુંબેશ, પોસ્ટરો અને રાજકીય નેતાઓ સાથેની અતિશય નિકટતાને રાજકીય ઓળખ અને હોદ્દા મેળવવાના માધ્યમ તરીકે જોવામાં આવે છે. રાજકારણમાં આગળ વધવા માટે સામાન્ય રીતે આ પદ્ધતિઓ અપનાવવામાં આવે છે. નિઃશંકપણે, ભારતીય રાજકારણમાં આવી પ્રવૃત્તિઓનું પોતાનું સ્થાન રહ્યું છે, પરંતુ હવે સમય બદલાઈ રહ્યો છે.
તાજેતરમાં વિવિધ શહેરોમાં જોવા મળેલા જાહેર પ્રદર્શનો અને વિરોધ આંદોલનોએ દર્શાવ્યું છે કે યુવા પેઢીની રાજકીય જાગૃતિ અને અભિગમ બદલાઈ રહ્યા છે. આજના યુવાનો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગના છે, તેમની પાસે માહિતીના વધુ સ્ત્રોતો છે અને તેઓ પોતાની સમસ્યાઓ તથા અધિકારો પ્રત્યે વધુ સજાગ છે. તેઓ હવે માત્ર પરંપરાગત સૂત્રોચ્ચારથી સરળતાથી પ્રભાવિત થતા નથી.
તેથી, આપણે પણ દેખાડા અને પ્રચાર-લક્ષી પ્રવૃત્તિઓ છોડીને મૂલ્યો અને જનસેવા પર આધારિત રાજનીતિ તરફ વળવાની જરૂર છે. લોકોની વચ્ચે રહેવું, તેમની સમસ્યાઓ સમજવી અને તેના ઉકેલ માટે સતત કાર્યરત રહેવું એ જ રાજકારણમાં જનતાનો વિશ્વાસ અને વિશ્વસનીયતા કેળવવાનો સૌથી અસરકારક માર્ગ છે.
ત્રીજો પાઠ: શિક્ષિત અને પ્રતિભાશાળી લોકોને રાજકારણમાં લાવવા
ત્રીજો મહત્ત્વનો પાઠ એ છે કે ઝોહરાન મમદાની અને અબ્દુલ રહેમાન અલ-સૈયદ બંને ઉચ્ચ શિક્ષિત અને સક્ષમ વ્યક્તિઓ છે. તેમની સફળતા આધુનિક રાજકારણમાં શિક્ષણ, બૌદ્ધિક ક્ષમતા, જાહેર પ્રશ્નોની સમજ અને જનસેવા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનું મહત્ત્વ દર્શાવે છે. શિક્ષિત અને સક્ષમ લોકોને રાજકારણ અને નેતૃત્વમાં યોગ્ય સ્થાન મળવું જોઈએ, અને તે તેમનો અધિકાર પણ છે.
ભારતીય રાજકારણ પર નજર કરીએ તો જણાય છે કે રાજકીય ઓળખ મેળવવા માટે ઘણીવાર સંપત્તિ, સત્તા, વગ, મજબૂત રાજકીય નેટવર્ક અને સમર્થકોના મોટા ટોળાંને જરૂરી માનવામાં આવે છે. જે લોકો રેલીઓ અને જાહેર સભાઓ માટે સંસાધનો પૂરા પાડી શકે, ભીડ એકઠી કરી શકે અને ચૂંટણી પ્રચારમાં મોટી રકમ ખર્ચી શકે તેમને ક્યારેક વધુ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. કેટલાક સ્થળોએ તો રેલીઓ અને સરઘસોમાં લોકોને લાવવા માટે દારૂ અને બિરયાની વહેંચવી એ પણ આ રાજકીય સંસ્કૃતિનો ભાગ બની ગયું છે.
જોકે, આ પરિસ્થિતિ ધીમે ધીમે બદલાઈ રહી છે. તાજેતરના દિવસોમાં મુંબઈ, દિલ્હી અને દેશના અન્ય ભાગોમાં થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો, રેલીઓ અને જાહેર સભાઓમાં મોટી સંખ્યામાં શિક્ષિત અને રાજકીય રીતે જાગૃત યુવાનોની ભાગીદારી આ પરિવર્તનનો સ્પષ્ટ સંકેત છે. આ કોઈ પૈસા આપીને એકઠી કરાયેલી ભીડ નહોતી; પરંતુ રાજકીય જાગૃતિ, સામાજિક જવાબદારી અને પોતાના અધિકારો માટે ઊભા રહેવાની ભાવનાથી પ્રેરાઈને સ્વયંભૂ આગળ આવેલા યુવા નાગરિક હતા.
તેથી, હવે સમય આવી ગયો છે કે શિક્ષિત અને પ્રતિભાશાળી લોકો રાજકારણમાં પ્રવેશ કરે. મુસ્લિમ સમાજે પણ સક્ષમ વ્યક્તિઓ, યુવાનો અને જ્ઞાન તથા નેતૃત્વના ગુણો ધરાવતા લોકોને આગળ આવવાની તકો ઊભી કરવી પડશે.
આ હેતુ માટે, સમાજે સૌપ્રથમ પોતાની આંતરિક સંસ્થાઓ અને સંગઠનોમાં સુધારો કરીને શરૂઆત કરવી પડશે. પરંપરાગત રીતે, આપણા સમાજની મોટાભાગની સામૂહિક અને સંગઠનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ મસ્જિદો, ઈદગાહો અને કબ્રસ્તાનોના સંચાલનથી શરૂ થાય છે. એક સામાન્ય અવલોકન મુજબ, આ સંસ્થાઓનું સંચાલન કરતી સમિતિઓમાં શિક્ષિત અને વહીવટી ક્ષમતા ધરાવતા લોકોને ઘણીવાર પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ મળતું નથી.
આ પાયાના સ્તરેથી જ સુધારાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની જરૂર છે, જેમાં શિક્ષિત, પ્રમાણિક અને સક્ષમ વ્યક્તિઓને તેમના સંચાલન અને જવાબદારીઓમાં સામેલ કરવામાં આવે. જ્યારે આપણે આપણી સ્થાનિક અને પાયાની સંસ્થાઓની જવાબદારી સક્ષમ લોકોને સોંપવાની સંસ્કૃતિ વિકસાવીશું, ત્યારે જ આપણે મોટા સામાજિક અને રાજકીય મંચ માટે બહેતર નેતૃત્વ તૈયાર કરી શકીશું.
