“આ વખતે ઈદ નહીં મનાવવા દઈએ.” માર્ચ ૨૦૨૬માં દેહરાદૂન, મેરઠ અને રાયબરેલીથી આવેલા કેટલાક શખ્સો પશ્ચિમ દિલ્હીના ઉત્તમ નગરની જેજે કોલોનીની ગલીઓમાં માઇક લઈને ઊભા રહી ગયા હતા. હિંદુ રક્ષા દળના ઉત્તરાખંડ પ્રદેશ અધ્યક્ષ લલિત શર્માએ ધમકી આપી હતી કે, “આ વખતે કોઈ પણ મુલ્લા ઈદ નહીં મનાવી શકે, જ્યાં સુધી તેમની દરેકની છાતીમાં ગોળી ન વાગે.”
ત્યારપછીના અઠવાડિયાઓમાં APCR દ્વારા દિલ્હીના આ એક જ વિસ્તારને લગતી આવી ૧૧૦ વિડિયો ક્લિપ્સ દસ્તાવેજીકૃત કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી ૬૦ ક્લિપ્સમાં મુસ્લિમોની હત્યા કરવાની, ગોળી મારવાની અથવા પોલીસ દ્વારા તેમનું ‘એન્કાઉન્ટર’ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. આમ છતાં, દિલ્હી પોલીસે આમાંથી એક પણ ક્લિપ અંગે FIR નોંધી નથી.
૧૦ નવેમ્બરના રોજ નવી દિલ્હીમાં જાહેર કરાયેલા APCR ના જાન્યુઆરીથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના ‘હેટ સ્પીચ ટ્રેકર’ અહેવાલના કેન્દ્રમાં ઉત્તમ નગરનું આ અભિયાન છે. અહેવાલમાં નોંધાયેલા ૮૩ નફરતી ભાષણોમાંથી ૩૩ ભાષણો વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને ચાર મુખ્યમંત્રીઓ સહિત સત્તાધીશો દ્વારા આપવામાં આવ્યા છે. કુલ ૮૩ ભાષણોમાંથી માત્ર ૬ કિસ્સામાં FIR નોંધાઈ છે અને માત્ર એક કિસ્સામાં ધરપકડ થઈ છે—અને તે પણ ભાષણ માટે નહીં, પરંતુ માર્ચ મહિનામાં મુસ્લિમ વિરોધી ભીંતચિત્રો (ગ્રેફિટી) દોરવા બદલ હિંદુ રક્ષા દળના ત્રણ સભ્યોની ધરપકડ કરાઈ હતી.
આ અહેવાલની સાથે જ APCR નો ‘હેટ ક્રાઇમ ટ્રેકર’ અહેવાલ પણ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે, જેમાં આ જ નવ મહિના દરમિયાન મુસ્લિમો અને ખ્રિસ્તીઓ વિરુદ્ધ થયેલા ૩૨૨ નફરતી ગુનાઓ નોંધાયા છે. આમ બંને ટ્રેકર મળીને કુલ ૪૦૫ ઘટનાઓ સામે આવી છે.
સત્તાના શિખરેથી ફેલાતી નફરત
અહેવાલ મુજબ, “સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે આ ભાષણો કોણ આપી રહ્યું છે.” અગિયાર ભાષણો મુખ્યમંત્રીઓ અથવા નાયબ મુખ્યમંત્રી દ્વારા આપવામાં આવ્યા છે, જેમાં ઉત્તર પ્રદેશના યોગી આદિત્યનાથ અને કેશવ પ્રસાદ મૌર્ય, આસામના હિમંતા બિસ્વા સરમા, ઉત્તરાખંડના પુષ્કર સિંહ ધામી અને પશ્ચિમ બંગાળના સુવેન્દુ અધિકારીનો સમાવેશ થાય છે.
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૧૪ માર્ચે કોલકાતામાં ‘ઘૂસણખોરો’ દ્વારા બંગાળની વસ્તીનું માળખું (ડેમોગ્રાફી) બદલવાની વાત કરી હતી, જ્યારે ગૃહમંત્રી અમિત શાહે માર્ચ મહિનામાં પશ્ચિમ બંગાળ અને આસામમાં બે વાર ‘ઘૂસણખોરો’ને બહાર કાઢવાનું વચન આપ્યું હતું. બીજી તરફ, VHP, બજરંગ દળ, હિંદુ રક્ષા દળ, સકલ હિંદુ સમાજ અને સશસ્ત્ર અખાડા જેવા હિંદુત્વવાદી સંગઠનો અને ધાર્મિક નેતાઓએ ૨૫ ભાષણો આપ્યા હતા. અહેવાલ નોંધે છે કે સત્તામાં બેઠેલા લોકો દ્વારા ઊભી કરાયેલી મોકળાશનો આ સંગઠનો લાભ ઉઠાવી રહ્યા છે. પ્રજાસત્તાક દિવસે ઉત્તરાખંડના મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીએ એક સભામાં કહ્યું હતું કે, “એક અમેરિકન NGO એ મને સૌથી વધુ નફરતી ભાષણો આપવામાં નંબર વન ગણાવ્યો છે…” અહેવાલ મુજબ તેમણે આ રેન્કિંગને એક મેડલની જેમ રજૂ કર્યું, જે તેમનાથી નીચેના લોકોને સંદેશ આપે છે કે તેમને શું કરવાની છૂટ છે.
કુલ ૮૩ ભાષણોમાંથી લગભગ અડધા એટલે કે ૩૭ ભાષણોમાં હિંસા ભડકાવવાની અથવા હિંદુઓને હથિયાર ઉઠાવવાની હાકલ કરવામાં આવી હતી. ૧૯ ભાષણોમાં (ખાસ કરીને આસામ અને બંગાળની ચૂંટણી દરમિયાન) મુસ્લિમોને ‘ઘૂસણખોર’ અને ‘બાંગ્લાદેશી’ કહેવામાં આવ્યા હતા. ૧૬ ભાષણોમાં તેમને ‘લીલા સાપ’, ‘જીવજંતુ’ અને ‘ગંદકી’ તરીકે સંબોધવામાં આવ્યા, જ્યારે ૧૬ ભાષણોમાં રસ્તા પરની નમાઝ અને મસ્જિદોને એક ‘સમસ્યા’ ગણાવી તેનો ઉકેલ લાવવાની વાત કરાઈ. ૧૮ ભાષણોમાં મુસ્લિમોના બહિષ્કાર, ગરબામાં પ્રવેશબંધી અને મહોલ્લાઓમાંથી બહાર રાખવાની હાકલ કરાઈ, જ્યારે ૧૨ ભાષણોમાં દરેક ગુનાને ‘લવ જેહાદ’, ‘લેન્ડ જેહાદ’ કે ‘કોર્પોરેટ જેહાદ’ જેવું નામ આપવામાં આવ્યું.
ખ્રિસ્તી સમુદાયને ચાર ભાષણોમાં નિશાન બનાવવામાં આવ્યો, જે મુખ્યત્વે ધર્માંતરણ અંગે હતા. સપ્ટેમ્બરમાં VHP અને બજરંગ દળે ખ્રિસ્તીઓને ધર્માંતરણ ન કરવાની ચેતવણી આપી હતી. અહેવાલ મુજબ, આ ભાષણો ચર્ચ અને પ્રાર્થના સભાઓ પર થયેલા હુમલાઓ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
ચૂંટણીઓ અને તહેવારોની આસપાસ નફરતી ભાષણોમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. આસામ અને પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણી પહેલા ‘ઘૂસણખોરો’ અંગેના ભાષણો વધ્યા હતા. આ વર્ષે રમઝાન દરમિયાન હોળી આવી હતી, મેના અંતમાં બકરી ઈદ વખતે ગૌમાંસ અને રસ્તા પરની નમાઝના મુદ્દા ઉછળ્યા, જ્યારે સપ્ટેમ્બરમાં ગણેશોત્સવ અને નવરાત્રિ દરમિયાન ગરબામાં પ્રવેશબંધી અને હથિયાર રાખવાની હાકલો કરવામાં આવી હતી.
એ જ ચહેરા, વારંવાર
અહેવાલ જણાવે છે કે ૨૦૨૬માં મોટાભાગના નફરતી ભાષણો ભીડમાં રહેલા કોઈ અજાણ્યા લોકોએ નથી આપ્યા, પરંતુ એવા લોકોએ આપ્યા છે જેઓ અગાઉ પણ આવું કરી ચૂક્યા છે અને જાણે છે કે તેમની સામે કોઈ કાર્યવાહી નહીં થાય. APCR એ આવા ૧૨ મુખ્ય વક્તાઓની ઓળખ કરી છે, જેમાંથી ૭ જાહેર હોદ્દા પર છે (એક કેન્દ્રીય મંત્રી, ચાર મુખ્યમંત્રી, એક રાજ્ય મંત્રી અને એક ધારાસભ્ય) અને ૫ હિંદુત્વવાદી જૂથો અથવા સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર્સ છે. અહેવાલમાં નોંધાયેલા લગભગ ૫૦ ભાષણો અને ક્લિપ્સ આ ૧૨ લોકોના જ છે. આમાંથી માત્ર ૪ લોકો સામે કુલ ૫ FIR નોંધાઈ છે, જેમાંથી ૩ તો સામાન્ય નાગરિકોની ફરિયાદ પરથી થઈ છે, પોલીસ દ્વારા સામેથી નહીં. આ ૧૨માંથી કોઈની પણ ધરપકડ થઈ નથી.
- નિતેશ રાણે (મહારાષ્ટ્ર સરકારના મંત્રી અને ભાજપ ધારાસભ્ય): માર્ચથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે ૯ ભાષણો અને ઈદ પર નિવેદન આપ્યું. તેમણે કહ્યું હતું કે, “ભાઈચારો જેવું કશું નથી… જેને આ શબ્દમાં વિશ્વાસ હોય તે પાકિસ્તાન જતા રહે.” કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
- હિમંતા બિસ્વા સરમા (આસામના મુખ્યમંત્રી): માર્ચથી મે વચ્ચે ૪ ભાષણો આપ્યા, જેમાં ભાજપ જીતશે તો ‘મિયાં’ લોકોની કમર તોડી નાખવાની વાત કરી અને મુસ્લિમો પર ગોળીબાર કરતા દર્શાવતા AI વિડિયોનો બચાવ કર્યો. કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
- ટી. રાજા સિંહ (હૈદરાબાદના ધારાસભ્ય): માર્ચથી જૂન વચ્ચે ૪ ભાષણો આપ્યા. સુરતમાં મુસ્લિમોને ‘જીવજંતુ’ કહ્યા અને ‘આમને-સામને લડવાનો’ પડકાર ફેંક્યો. મુસ્લિમ નાગરિકોની ફરિયાદ બાદ જૂનમાં તેમની સામે બે FIR નોંધાઈ, પરંતુ ધરપકડ થઈ નથી.
- યોગી આદિત્યનાથ (ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી): મેથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે ૩ ભાષણો આપ્યા, જેમાં કહ્યું કે “બાબર અને ઔરંગઝેબના અનુયાયીઓ ફરી સમાજમાં ઝેર ઓકી રહ્યા છે.” કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
- પુષ્કર સિંહ ધામી: બે ભાષણો આપ્યા અને બકરી ઈદની નમાઝ અંગે આદેશ બહાર પાડ્યો. કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
- અમિત શાહ: માર્ચમાં બે ભાષણોમાં આસામ અને બંગાળમાંથી દરેક ‘ઘૂસણખોર’ને બહાર કાઢવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
- સુવેન્દુ અધિકારી: જૂન અને જુલાઈમાં બે નિવેદનો આપ્યા, જેમાં એક અથડામણ માટે “શુક્રવારવાળા લોકો”ને જવાબદાર ઠેરવ્યા. તેમની સામે કોઈ કાર્યવાહી ન થઈ, પરંતુ તે અથડામણ બાદ ધરપકડ કરાયેલા ૧૪માંથી ૧૩ લોકો મુસ્લિમ હતા.
- મધુરમ શરણ શિવા (શિવ શક્તિ અખાડાના વડા): ૧૪થી ૧૬ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશના ત્રણ જિલ્લાઓમાં કહ્યું કે “હથિયારો વિના સુરક્ષા અશક્ય છે.” કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
- લલિત શર્મા (હિંદુ રક્ષા દળ): ઉત્તમ નગરની ૬ ક્લિપ્સમાં દેખાયા અને દેહરાદૂનમાં પણ ભાષણ આપ્યું. ઉત્તરાખંડમાં તેમની સામે BNS ની કલમ ૧૯૬, ૨૯૯ અને ૩૫૩ હેઠળ FIR નોંધાઈ, પરંતુ દિલ્હીમાં કોઈ FIR થઈ નથી અને ધરપકડ પણ થઈ નથી.
- રિદ્ધિમા શર્મા અને દક્ષ ચૌધરી (સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર્સ): જાન્યુઆરીમાં રાયબરેલીમાં ભડકાઉ ભાષણો આપ્યા (“જો તે તમારા બેને મારે, તો તમે બદલામાં ૧૦૦ને મારો” અને “૧૦ ફૂટ જમીનમાં દાટી દઈશું”). ૨૭ જાન્યુઆરીએ શિવગઢમાં તેમની સામે FIR થઈ, પરંતુ ધરપકડ ન થઈ. છ અઠવાડિયા પછી બંને માર્ચમાં ઉત્તમ નગરમાં ભડકાઉ નિવેદનો આપતા જોવા મળ્યા, જ્યાં દિલ્હી પોલીસે કોઈ FIR નોંધી નહીં.
- સામી વશિષ્ઠ: ઉત્તમ નગરના ફૂટેજમાં સૌથી વધુ (૫ ક્લિપ્સમાં) દેખાનાર વક્તા. તેમણે કહ્યું હતું કે, “રંગ હરામ છે? તમારું જીવવું હરામ છે… અમે અહીં તલવારો લઈને ઊભા છીએ. આવો.” કોઈ કાર્યવાહી થઈ નથી.
આ ઉપરાંત, ભાજપ નેતા કિરીટ સોમૈયા, સુદર્શન ન્યૂઝના સંપાદક સુરેશ ચવ્હાણકે (જેમણે મ્યાનમાર દ્વારા મુસ્લિમ સમસ્યા ‘ખતમ’ કરવાની પ્રશંસા કરી હતી) અને પ્રીત સિરોહીના નામો પણ વારંવાર સામે આવ્યા છે.
એક નેટવર્ક, બે શહેરો
૨૧ જાન્યુઆરીએ ઉત્તર પ્રદેશના રાયબરેલીના શિવગઢમાં ‘વિરાટ હિંદુ સંમેલન’માં ઇન્ફ્લુએન્સર્સના એક જૂથે ભીડને બેની સામે સોની હત્યા કરવા અને “તેમની ૧૦૦ છોકરીઓને ભગાડી લાવવા” કહ્યું હતું. નાગરિક પ્રશાંત કનોજિયાની ફરિયાદ પર ૨૭ જાન્યુઆરીએ દક્ષ ચૌધરી, રિદ્ધિમા શર્મા સહિત ૭ લોકો સામે FIR નોંધાઈ, પરંતુ કોઈની ધરપકડ ન થઈ. છ અઠવાડિયા પછી, તેમાંથી ચાર લોકો દિલ્હીના ઉત્તમ નગરમાં કેમેરા સામે ‘એન્કાઉન્ટર’ની માંગ કરતા અને મુસ્લિમોને અપશબ્દો કહેતા જોવા મળ્યા. અહેવાલ કહે છે કે ધરપકડ કે ચાર્જશીટ વિનાની FIR વક્તાઓને બતાવે છે કે તેમના માટે કાયદાની કિંમત કેટલી નજીવી છે.
ઉત્તમ નગરના સત્તર દિવસ
ઉત્તમ નગરની જેજે કોલોનીમાં હિંદુ અને મુસ્લિમ પરિવારો દાયકાઓથી સાથે રહે છે. બે પાડોશી પરિવારો વચ્ચે પાર્કિંગ અને કચરા બાબતે વર્ષોથી ઝઘડો ચાલતો હતો. ૪ માર્ચે હોળીના દિવસે એક પરિવારની નાની બાળકીએ ફેંકેલો પાણીનો ફુગ્ગો બીજા પરિવારની મહિલાને વાગ્યો. ત્યારબાદ થયેલા ઝઘડામાં બંને પક્ષના લોકો ઘાયલ થયા અને ખટીક સમુદાયના ૨૬ વર્ષીય યુવક તરુણનું મોત થયું. દિલ્હી પોલીસે તરત જ બીજા પરિવારના ૬ લોકોની (જેમાં બે સગીર હતા) ધરપકડ કરી અને તરુણ દલિત હોવાથી SC/ST એક્ટ લગાવ્યો. ૮ માર્ચે મહિલાઓ સહિત વધુ ૮ લોકોની ધરપકડ કરાઈ.
અહેવાલ સ્પષ્ટ કરે છે કે એક યુવાનની હત્યા થઈ અને આરોપીઓની ઝડપથી ધરપકડ થઈ તે અંગે કોઈ વિવાદ નથી, પરંતુ ત્યારબાદ જે બન્યું તે ચિંતાજનક છે. ૫ માર્ચથી જ વિસ્તારમાં ભડકાઉ વિડિયો ક્લિપ્સ આવવાની શરૂ થઈ. ૬ માર્ચે બજરંગ દળ અને VHP એ ઉત્તમ નગર પોલીસ સ્ટેશન બહાર ધરણા કર્યા. પોલીસની હાજરીમાં જ આરોપી પરિવારના એક ઘર અને બે વાહનોને આગ ચાંપી દેવામાં આવી. ૭ અને ૮ માર્ચે નફરતી ભાષણો ચરમસીમાએ પહોંચ્યા. ૮ માર્ચે દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને (MCD) મુખ્ય આરોપીની ઇમારતનો કેટલોક ભાગ તોડી પાડ્યો. ૯ માર્ચે ભીડે હત્યામાં સામેલ હોવાની શંકાએ એક વ્યક્તિને ઢોર માર માર્યો. ૧૨ માર્ચે દિલ્હી હાઇકોર્ટે વધુ તોડફોડ પર રોક લગાવી અને કહ્યું કે બુલડોઝરનો ઉપયોગ સજા તરીકે ન થઈ શકે. ૧૯ માર્ચે હાઇકોર્ટે પોલીસને શાંતિપૂર્ણ ઈદ સુનિશ્ચિત કરવા આદેશ આપ્યો. ૨૧ માર્ચે ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત વચ્ચે ઈદની નમાઝ પઢાઈ અને બહારથી આવેલા ૧૦૦થી વધુ લોકોની અટકાયત કરાઈ.
“યોગીજીનું મોડલ — તેમનું એન્કાઉન્ટર કરો”
APCR એ તમામ ૧૧૦ ક્લિપ્સનું વિશ્લેષણ કર્યું, જેમાં અડધાથી વધુ (૬૦ ક્લિપ્સ) માં મુસ્લિમોની હત્યા કરવા અથવા ‘એન્કાઉન્ટર’ કરવાની માંગ હતી. ચોથા ભાગની ક્લિપ્સમાં પોલીસ અને દિલ્હી સરકાર પર મુસ્લિમોને ‘બચાવવાનો’ આરોપ લગાવાયો હતો, જ્યારે પાંચમા ભાગની ક્લિપ્સમાં ઘરો કે મસ્જિદો પર બુલડોઝર ચલાવવાની માંગ હતી.
અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૬ના નફરતી ભાષણોમાં સૌથી મોટો બદલાવ એ છે કે ભીડ હવે પોતે કાયદો હાથમાં લેવાને બદલે રાજ્ય (પોલીસ) પાસેથી કાયદાની બહાર જઈને હત્યા (એન્કાઉન્ટર) કરાવવાની માંગ કરે છે અને ધરપકડને નિષ્ફળતા ગણાવે છે. વક્તાઓએ કહ્યું: “ચાર લોકોની ધરપકડથી કંઈ નહીં થાય. અમને યોગીજીનું મોડલ જોઈએ છે — તેમનું એન્કાઉન્ટર કરો.” એક મહિલા વક્તાએ પોલીસને કહ્યું કે, “એકને પણ ગોળી મારો, હું એક લાખ રૂપિયાનું ઇનામ આપીશ.”
જ્યારે ૮ માર્ચે MCD એ આરોપીના ઘરનો થોડો ભાગ તોડ્યો, ત્યારે ભીડે તેને માત્ર ‘લોલીપોપ’ ગણાવ્યો અને દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તા તથા વડા પ્રધાન મોદીની પણ ટીકા કરી કે તેઓ પૂરતા કડક પગલાં નથી લઈ રહ્યા. અહેવાલ કહે છે કે જ્યારે ટોચના નેતાઓ તરફથી બુલડોઝર અને એન્કાઉન્ટરની વાતો થાય છે, ત્યારે તે ભીડની લઘુતમ માંગ બની જાય છે.
ઈદ પર “લોહીની હોળી” અને બાળકોને પણ ધમકી
વક્તાઓએ ‘તેમણે અમારી હોળી બગાડી, તો અમે તેમની ઈદ બગાડીશું’ એવો પ્રચાર ચલાવ્યો. લલિત શર્માએ ૮ માર્ચે કહ્યું કે, “આ વખતે ઈદ પર હોળી રમાશે… ભલે લોહીની હોળી રમવી પડે.” ૧૬ ક્લિપ્સમાં તો મુસ્લિમ બાળકો અને આખા પરિવારોને ખતમ કરવાની ધમકી આપવામાં આવી. સફેદ શર્ટ પહેરેલા એક વ્યક્તિએ કહ્યું કે, “તક મળશે તે દિવસે તેમના બાળકો સુધીના દરેકને મારી નાખવામાં આવશે.”
ચોથા ભાગની ક્લિપ્સમાં પોલીસને પણ અપશબ્દો કહેવાયા અને ધમકી આપવામાં આવી. આસ્થા મા નામની વક્તાએ પોલીસ અધિકારીઓને કહ્યું કે, “જો તમે મુલ્લાઓનો સહારો બનશો, તો તમારા ઘરના દીવા પણ આ જ રીતે બુઝાઈ જશે.” ૧૯ ક્લિપ્સમાં હિંદુઓને હથિયાર ખરીદવા (“લોખંડ ખરીદવાનું શરૂ કરો”) અને ગુંડાઓની ફોજ તૈયાર કરવા કહેવામાં આવ્યું. ૧૧ ક્લિપ્સમાં ઉત્તમ નગરને ‘મિની પાકિસ્તાન’ ગણાવી મુસ્લિમોને વિસ્તાર છોડવા કહેવાયું, જ્યારે ૧૬ ક્લિપ્સમાં મુસ્લિમો માટે ‘ભૂંડ’, ‘કૂતરા’ અને ‘શિયાળ’ જેવા અપમાનજનક શબ્દો વપરાયા.
પાડોશીઓ નહીં, બહારના લોકો
૧૧૦માંથી ૬૭ ક્લિપ્સમાં અજાણ્યા લોકો હતા, પરંતુ સૌથી હિંસક ભાષણો લલિત શર્મા, સામી વશિષ્ઠ, પ્રીત સિરોહી, દક્ષ ચૌધરી, અક્કુ પંડિત, દીપક યાદવ અને નાઝિયા ઈલાહી ખાન જેવા ગણતરીના લોકોના હતા. આમાંના મોટાભાગના ઉત્તમ નગરના રહેવાસી નહોતા; તેઓ દેહરાદૂન, મેરઠ, રાયબરેલી, હરિયાણા અને ઉત્તર પ્રદેશથી આવ્યા હતા. સ્થાનિક પાડોશીઓની માત્ર ૬ ક્લિપ્સ હતી.
તરુણના પરિવારની ૫ ક્લિપ્સ હતી. APCR એ પોતાના પુત્રને ગુમાવનાર માતાના દુઃખને નફરતી ભાષણ ગણ્યું નથી, પરંતુ સંગઠનોએ પરિવારની બાજુમાં ઊભા રહીને જે રીતે તેમના નામે ઉશ્કેરણી કરી અને તરુણની ‘ખટીક’ દલિત ઓળખનો ઉપયોગ કરીને દલિતોને મુસ્લિમો વિરુદ્ધ ભડકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, તેના પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. મુસ્લિમ મહિલાઓને પણ નિશાન બનાવીને ‘હિજાબી’ મહિલાઓના એન્કાઉન્ટરની માંગ કરવામાં આવી હતી.
મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયાની ભૂમિકા
APCR એ સુદર્શન ન્યૂઝ, ઓપઇન્ડિયા, રિપબ્લિક ભારત સહિત ૧૦ ન્યૂઝ ચેનલો અને ઓનલાઇન પોર્ટલ્સના ૨૪ અહેવાલો પણ નોંધ્યા છે, જેમણે માત્ર સમાચાર આપવાને બદલે “શું તેમનું એન્કાઉન્ટર થવું જોઈએ?” જેવા ઉશ્કેરણીજનક સવાલો પૂછ્યા અને મુસ્લિમોના ઘરો તરફ કેમેરા બતાવી તેમને ‘જેહાદી’ ગણાવ્યા. ઓપઇન્ડિયાએ તો એવો દાવો કર્યો કે હોળીના રંગોથી ધર્મ ભ્રષ્ટ થતો હોવાથી મુસ્લિમોએ હિંદુ યુવકની હત્યા કરી, જ્યારે પોલીસનો અહેવાલ તેને વર્ષો જૂનો પાડોશીઓનો ઝઘડો ગણાવે છે. દિલ્હી પોલીસે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉત્તમ નગરના નામે પાલમ, મથુરા અને અન્ય જૂના વિડિયો વાયરલ કરવામાં આવ્યા હતા. કુલ ૧૧૦ ક્લિપ્સમાંથી ૭૯ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર, ૨૫ X (ટ્વિટર) પર, ૫ ફેસબુક પર અને ૧ યુટ્યુબ પર હતી.
કાયદો છે, પણ અમલ નથી
APCR એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ‘રબાત પ્લાન ઓફ એક્શન’ના ૬ માપદંડો પર ઉત્તમ નગરના ૬ ભાષણોની ચકાસણી કરી અને તમામ ૬ ભાષણો હિંસા ભડકાવવાની શ્રેણીમાં આવતા હોવાનું તારણ કાઢ્યું, જે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ ૧૯૬, ૧૯૭, ૨૯૯, ૩૫૧, ૩૫૨ અને ૩૫૩ હેઠળ ગંભીર ગુનો બને છે.
૧૫ માર્ચે APCR એ પોલીસ અધિકારીઓ અને સુપ્રીમ કોર્ટ તથા હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશોને ઇમેલ દ્વારા ફરિયાદ કરી, પરંતુ કોઈ પગલું ન લેવાયું. ૧૭ માર્ચે રહેવાસીઓએ દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં અરજી કરી. ૧૯ માર્ચે હાઇકોર્ટે શાંતિ જાળવવા આદેશ આપ્યો, જેના પગલે ૧,૫૦૦થી વધુ પોલીસકર્મીઓ તૈનાત કરાયા અને ૧૫૭ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ હટાવવાનો આદેશ અપાયો. ઈદ શાંતિપૂર્ણ રીતે પસાર થઈ, પરંતુ પોલીસે એક પણ ભાષણ બદલ FIR નોંધી નહીં.
નોંધનીય છે કે ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ અને એપ્રિલ ૨૦૨૩માં ‘શાહીન અબ્દુલ્લા વિરુદ્ધ ભારત સંઘ’ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજ્યોની પોલીસને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો હતો કે નફરતી ભાષણોના કિસ્સામાં કોઈની ફરિયાદની રાહ જોયા વિના પોલીસ જાતે (Suo Motu) FIR નોંધે, અને વિલંબને કોર્ટની અવમાનના ગણવામાં આવશે. આમ છતાં, ૨૦૨૬ના નવ મહિનામાં સમગ્ર દેશમાં માત્ર મધ્ય પ્રદેશના સિવની માલવા પોલીસ સ્ટેશનમાં જ એક ‘સુઓ મોટુ’ FIR નોંધાઈ છે. અહેવાલ કહે છે કે “પોલીસે પોસ્ટ્સને ગુના તરીકે નહીં, પણ માત્ર હટાવી દેવા જેવી સામગ્રી તરીકે ગણી. ભાષણ આપનારા લોકો આરામથી ઘરે જતા રહ્યા.”
કિંમત કોણે ચૂકવી?
આ નફરતી અભિયાનની કિંમત નિર્દોષ લોકોએ ચૂકવવી પડી. ડરના કારણે મુસ્લિમોની દુકાનો બંધ રહી, ઘણા પરિવારોએ થોડા સમય માટે ઘર છોડવું પડ્યું, બેરિકેડ્સની પાછળ ઈદ મનાવવી પડી અને વેપાર-ધંધા પડી ભાંગ્યા. અહેવાલ નોંધે છે કે ૪ માર્ચે બે પરિવારોએ ઘણું ગુમાવ્યું—એક પરિવારે પોતાનો દીકરો ગુમાવ્યો, અને બીજા પરિવારના સભ્યો જેલમાં ગયા, ઘર તૂટ્યું અને સમગ્ર મહોલ્લાને સત્તર દિવસ સુધી “લોહીની હોળી”ની ધમકીઓ હેઠળ જીવવું પડ્યું.
નિષ્ણાતોનો મત
નવી દિલ્હીમાં અહેવાલના વિમોચન પ્રસંગે નાગરિક અધિકાર કાર્યકર્તા જોન દયાલે કહ્યું કે નફરતી ભાષણ એ કોઈ સામાન્ય વાતચીત નથી, પરંતુ તે હિંસા તરફ દોરી જાય છે અને તે માનવતા વિરુદ્ધનો ગુનો છે. કાર્યક્રમનું સંચાલન કરનાર ફવાઝ શાહીને કહ્યું કે હેટ ક્રાઇમ હવે રાજકારણ ચલાવવાની એક નિયમિત પદ્ધતિ બની ગઈ છે. પત્રકાર નિધીશ ત્યાગીએ કહ્યું કે આવા ગુનાઓમાં રાજ્ય સરકારો કાં તો ભાગીદાર છે અથવા તો નિષ્ફળ છે, અને દેશના વડા પ્રધાન ઇચ્છે તો તેને અટકાવી શકે તેમ હતા. APCR એ નફરતી ભાષણોના કિસ્સામાં જવાબદારી નક્કી કરવા અને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોનો કડક અમલ કરવાની માંગ કરી છે.
સાભારઃ maktoobmedia
