નવી દિલ્હી: એસોસિયેશન ફોર પ્રોટેક્શન ઓફ સિવિલ રાઇટ્સ (APCR)એ ગત મંગળવારે ‘કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબ ઓફ ઇન્ડિયા’ ખાતે ‘APCR હેટ ક્રાઇમ ટ્રેકર’ લોન્ચ કર્યું હતું. આ સાથે જ એક ઇન્ટરેક્ટિવ વેબસાઇટ — apcrhct.org — નું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય 2014થી ભારતમાં ધાર્મિક લઘુમતીઓ વિરુદ્ધ થતા નફરતભર્યા ગુનાઓનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાનો છે.
આ હેટ ક્રાઇમ ટ્રેકર નફરતથી પ્રેરિત હિંસા અને ધમકીઓની ચકાસાયેલી ઘટનાઓને એકત્રિત કરે છે, જે સંશોધકો, પત્રકારો, નાગરિક સમાજ સંગઠનો અને જનતા માટે એક કેન્દ્રીય અને શોધી શકાય તેવું (searchable) ડેટાબેઝ પ્રદાન કરે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં ધાર્મિક લઘુમતીઓ, ખાસ કરીને મુસ્લિમો અને ખ્રિસ્તીઓ વિરુદ્ધ વધતી હિંસા અંગેની ચિંતાઓ વચ્ચે આ પહેલ કરવામાં આવી છે.
APCRના જણાવ્યા અનુસાર, નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો (NCRB) જેવી સત્તાવાર એજન્સીઓ દ્વારા હેટ ક્રાઇમનું વ્યવસ્થિત રેકોર્ડિંગ થતું ન હોવાને કારણે, આવી ઘટનાઓના સ્કેલ, પેટર્ન અને બદલાતા સ્વરૂપોનું મૂલ્યાંકન કરવું મુશ્કેલ બન્યું છે. આ ખામીને દૂર કરવા માટે, APCR છેલ્લા બે વર્ષથી ત્રિમાસિક અને વાર્ષિક અહેવાલો પ્રકાશિત કરી રહ્યું છે, અને આ નવું ટ્રેકર તે કાર્યને વધુ વિસ્તૃત કરે છે.
સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું કે, આ ટ્રેકરમાં હાલમાં 2024થી 2026 સુધીના વિગતવાર રેકોર્ડ છે, જેમાં 1,153 હેટ ક્રાઇમની ઘટનાઓ અને 761 હેટ સ્પીચની (નફરતભર્યા ભાષણ) ઘટનાઓ નોંધવામાં આવી છે. અગાઉના વર્ષોના વધારાના ડેટા તબક્કાવાર અપલોડ કરવામાં આવશે. APCRએ વધુમાં નોંધ્યું છે કે, 2014થી નોંધાયેલી ઘટનાઓના લાંબા ગાળાના ટ્રેકિંગના આધારે, તેણે સમગ્ર ભારતમાં કુલ 3,576 ધર્મ-આધારિત નફરતની ઘટનાઓ સંકલિત કરી છે.
ડેટાનું પ્રારંભિક વિશ્લેષણ સૂચવે છે કે શારીરિક હુમલો (747 ઘટનાઓ) અને મિલકત પર હુમલા (376 ઘટનાઓ) એ સૌથી વધુ નોંધાયેલા હિંસાના સ્વરૂપો છે. હિંસા પાછળના મુખ્ય કારણોમાં દેખીતી ધાર્મિક ઓળખ (908 ઘટનાઓ), માંસાહારી ખોરાકનું વેચાણ કે સેવન (547 ઘટનાઓ) અને તહેવારોની ઉજવણી (166 ઘટનાઓ) નોંધપાત્ર છે.
એડવોકેટ ફવાઝ શાહીને જણાવ્યું હતું કે APCR વિવિધ સંગઠનો અને મીડિયા જૂથોના સહયોગથી આ દસ્તાવેજીકરણ કરી રહ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ ટ્રેકર માત્ર જાહેરમાં ઉપલબ્ધ માહિતી પર આધારિત હોવાથી તેની કેટલીક મર્યાદાઓ છે અને વાસ્તવિક ઘટનાઓની સંખ્યા આનાથી વધુ હોઈ શકે છે કારણ કે ઘણી ઘટનાઓ નોંધાતી જ નથી (underreporting).
કાર્યક્રમ દરમિયાન ડેટાબેઝ તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ વિશે સમજૂતી આપવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયામાં ‘ગૂગલ ફોર્મ્સ’, હેટ ક્રાઇમ અને હેટ સ્પીચનું અલગ વર્ગીકરણ અને સોશિયલ મીડિયા સ્ત્રોતોની કડક ચકાસણી સામેલ છે. ટ્રેકરના ડેવલપર શાઝિન સિદ્દીકીએ પ્લેટફોર્મના ઇન્ટરફેસનું નિદર્શન કર્યું અને જણાવ્યું કે વપરાશકર્તાઓ વર્ષ, રાજ્ય, પીડિતોનો ધર્મ અને ગુનાના પ્રકાર મુજબ માહિતી ફિલ્ટર કરી શકે છે.
લોન્ચિંગ પ્રસંગે હાજર રહેલા વક્તાઓએ હેટ ક્રાઇમને રોકવા માટે કડક પગલાંની માંગ કરી હતી. હર્ષ મંદરે સ્વતંત્ર દસ્તાવેજીકરણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો, જ્યારે પ્રશાંત ભૂષણે પોલીસ ફરિયાદ (FIR) નોંધવામાં આવતી મુશ્કેલીઓ વિશે વાત કરી અને કાનૂની કાર્યવાહી કરવા હાકલ કરી હતી. મનોજ ઝા અને સંજય સિંહે સમાજમાં ફેલાતી નફરત અને મીડિયાની ભૂમિકા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. અન્ય વક્તાઓ જેવા કે શિજુ થોમસ, લારા જેસાની અને પામેલા ફિલિપોઝે પણ પોતપોતાના મંતવ્યો રજૂ કર્યા હતા.
APCRએ અંતમાં જણાવ્યું કે આ હેટ ક્રાઇમ ટ્રેકર ડેટાને સાર્વજનિક રીતે સુલભ બનાવીને અસરગ્રસ્ત સમુદાયો માટે સંશોધન, હિમાયત અને કાનૂની ન્યાય મેળવવાના માર્ગો મજબૂત કરશે.
